Snap je wat ik bedoel?
Ken je dat: je wilt iets duidelijk maken aan een ander, maar het komt maar niet over. Sommige mensen blijven dan hun boodschap herhalen en laten de ander het werk doen om het maar te begrijpen. Ze zijn toch duidelijk?
In onze wereld werkt dat toch even anders. Oh wat hebben wij de kinderen in ons huis veel te vertellen en wat zouden we het ze graag allemaal zo op een presenteerblaadje aandragen. De grootste uitdaging is vaak HOE DAN?
Wat je wilt is dat er nagedacht wordt over de boodschap die je wilt brengen, dat het niet iets wat het ene oor in en het andere oor uitgaat. Je wilt dat het zich tussen de kinderoren nestelt, gaat broeden, groeien en soms een beetje gaat irriteren. Je wilt dat knagende stemmetje in het achterhoofd worden tot er een aha-moment ontstaat.
Maar hoe kom je nu in dat hoofd? Hoe zorg je ervoor dat een boodschap niet alleen gehoord wordt, maar ook blijft hangen? Gewoon iets zeggen heeft vaak weinig zin. Woorden zonder context of beeldvorming zweven als het ware langs het kind heen, zonder echte impact. Ze hebben geen ankertjes om zich te nestelen, geen haakjes om zich in de hersentjes vast te grijpen.
Kinderen denken en leren op een andere manier dan volwassenen. Hun brein is nog volop in ontwikkeling en verwerkt informatie vooral via ervaringen, beelden en verhalen. Dus hoe verpakken wij onze boodschap zo dat deze blijft hangen? Een krachtige manier is door gebruik te maken van beeldende taal, verhalen en metaforen.
Een boodschap wordt veel beter onthouden als deze gekoppeld wordt aan een sterk beeld of een herkenbare situatie. Bijvoorbeeld, in plaats van alleen te zeggen dat doorzetten belangrijk is, kun je het vergelijken met een kleine zaadje dat langzaam uitgroeit tot een sterke boom, ondanks de wind en regen. Dit geeft kinderen niet alleen een visueel houvast, maar maakt de boodschap ook emotioneel herkenbaar en daardoor veel effectiever.
Daarnaast helpt interactie enorm. Een boodschap blijft beter hangen als een kind zelf actief betrokken wordt bij het verhaal, bijvoorbeeld door het aan te laten vullen, een tekening te laten maken of het in spelvorm te verwerken. Door op deze manieren aan te sluiten bij hun manier van denken en leren, zorgen we ervoor dat onze woorden niet alleen worden gehoord, maar ook echt beklijven.
Daarvoor hebben we een trukendoos aan middelen en methodes. Van Duplo poppetjes tot tekeningen en een heel groot whiteboard. Kleurenmonster-poppen en van alles en nog wat.
Fantasie
Maar het belangrijkste is onze fantasie. Dit is de sleutel tot effectief communiceren, vooral met kinderen. Fantasie stelt ons in staat om flexibel te blijven en creatief te zoeken naar manieren om een boodschap over te brengen. Want als het ene niet werkt, moeten we toch doorgaan met het andere, net zolang totdat we iets hebben gevonden wat wél werkt.
Soms proberen we een uitleg, maar merken we dat het kind het niet begrijpt. Dan schakelen we over naar een metafoor of een verhaal. Misschien werkt een spelletje beter, of helpt het om iets visueel te maken met een tekening. Fantasie geeft ons de ruimte om telkens een andere benadering te kiezen.
Daarnaast helpt onze verbeeldingskracht ons om aan te sluiten bij de belevingswereld van het kind. Elk kind is anders en heeft zijn of haar eigen manier van denken en leren. Wat bij het ene kind werkt, kan bij het andere kind volledig langs hen heen gaan. Door onze fantasie in te zetten, kunnen we inspelen op wat een kind nodig heeft en onze boodschap aanpassen.
Fantasie is niet alleen een hulpmiddel, maar ook een mindset. Het betekent dat we niet vastzitten aan één manier van uitleggen, maar open blijven staan voor nieuwe en creatieve manieren om kennis en inzichten over te dragen. En hoe vaker we dit doen, hoe makkelijker het wordt om snel te schakelen en aan te voelen wat in een bepaalde situatie het beste werkt. Fantasie houdt ons flexibel en maakt dat we blijven zoeken totdat we de juiste manier hebben gevonden om écht contact te maken..
Metafoor
Een van de sterkste tools die steeds weer terugkomt in de communicatie met kinderen is de metafoor. Met een metafoor kun je abstracte concepten tastbaar maken en complexe gevoelens of situaties op een eenvoudige manier uitleggen. Denk bijvoorbeeld aan de metafoor van het raampje: ga je uit je raampje, dan vecht je als een leeuw of vlucht je als een hertje. Dit helpt kinderen om hun eigen reacties en gevoelens beter te begrijpen.
Het voordeel van een goede metafoor is dat het een kind een visueel beeld geeft bij een vaak conceptuele boodschap. Kinderen denken van nature in beelden en verhalen, waardoor een sterke metafoor hen helpt om de boodschap sneller en gemakkelijker te begrijpen. Doordat het beeld aansluit bij hun belevingswereld, blijft de informatie beter hangen.
Daarnaast kunnen metaforen een krachtig hulpmiddel zijn bij het reguleren van emoties. Wanneer een kind bijvoorbeeld moeite heeft met boosheid, kan je een metafoor gebruiken zoals een vulkaan die langzaam opwarmt voordat hij uitbarst. Dit helpt het kind om signalen van oplopende spanning te herkennen en er beter mee om te gaan.
Een goed gekozen metafoor dient als een anker voor een boodschap en helpt deze stevig vast te zetten in het kinderbrein. Dit maakt het niet alleen makkelijker voor kinderen om situaties en emoties te begrijpen, maar geeft hen ook de handvatten om er effectiever mee om te gaan.
Ja maar…
Zo hadden wij te maken met een constante stroom van “ja, maar….” antwoorden. Leuk, want deze jeugdige was aan het leren grenzen aan te geven en voor zichzelf op te komen, maar van alles een discussie maken was misschien iets teveel van het goede.
Wat er gebeurde was dat, nog voordat wij onze zin hadden uitgesproken, de reactie er al was. “Ja, maar….”, “Wat zeg je?”, “Huh!?”. Onze woorden, soms heel duidelijk: “Wil je de vaatwasser inruimen?”, kregen geen tijd om te landen of verwerkt te worden. Alles was ingesteld op reageren, zo snel mogelijk.
Meerdere malen zeggen: “Denk eerst even na voordat je praat.”, “Probeer niet direct te reageren.” had natuurlijk geen zin. Dat was namelijk het hele probleem.
Toen kwam de metafoor: Het theezakje. We vergeleken onze woorden met een theezakje. Als je een theezakje in het hete water doet is het niet gelijk thee. De thee moet trekken, vanuit de theeblaadjes trekt de thee langzaam door het hete water. Je ziet het gaan, als een rookwolk trekt de thee door het glas. Langzaam neemt de thee het glas over en op een gegeven moment is de thee klaar om gedronken te worden.
Onze woorden zijn het theezakje. Zodra ze bij je binnenkomen is het nog niets, net zoals de thee, maar als je het even tijd geeft om te trekken en zich te verspreiden door je hoofd, dan wordt het langzaamaan duidelijk wat we bedoelen. Dan wordt het net zoals de thee drinkbaar en kun je het tot je nemen.
Sindsdien is de thee niet aan te slepen.
Dit artikel is mede tot stand gekomen met behulp van AI.